የኤዲቶሪያል ፖሊሲ

የፖሊሲው ዓላማ

ይህ የኤዲቶሪያል ፖሊሲ በኢትዮጵያ የሎተሪና የስፖርት ውርርድ አገልግሎቶችን ስንመረምር የምንከተላቸውን የግልጽነት፣ የማረጋገጫ እና የፍትሃዊነት መርሆዎች ያብራራል። ዋና ዓላማችን አንባቢዎች ስለ አንድ የውርርድ አሠሪ ወይም የሎተሪ አገልግሎት የተደገፈ መረጃን ከማስታወቂያ፣ ከአስተያየት እና ከገና ያልተረጋገጠ ክስ መለየት እንዲችሉ መርዳት ነው።

የኢትዮጵያ ሎተሪ አገልግሎት (ELS) ፈቃድ እንደሚሰጥና የግል ሎተሪ እንቅስቃሴን እንደሚቆጣጠር በራሱ የተቋም መረጃ ያሳያል። ይህ መረጃ የአንድ የተወሰነ አሠሪ ፈቃድ እንዳለው ብቻውን አያረጋግጥም፤ ለዚህ የተለየና የተገቢው የመጀመሪያ ምንጭ መመርመር ያስፈልጋል።

የምንመርጣቸው ምንጮች

መጀመሪያ የምንመለከተው በተገቢው ባለሥልጣን ወይም በመንግሥት መዝገብ የታተመ መረጃ ነው። እንዲሁም የአሠሪውን መግለጫ ከተቆጣጣሪ ወይም ከመንግሥት መዝገብ መረጃ ለይተን እናቀርባለን። የዜና ምንጭ የባለሥልጣን መግለጫን ከዘገበ ዘገባውን እንደ ዘገባ እንገልጻለን፣ እንጂ የራሳችን ቀጥተኛ ማረጋገጫ እንደሆነ አናቀርበውም።

የሕግ ወይም የፈቃድ ጉዳይ ሲነሳ ምንጩ የሚሸፍነውን ብቻ እንጽፋለን። ለምሳሌ፣ የፍትሕ ሚኒስቴር መዝገብ ቁጥር 856/2014 የስፖርት ውርርድ ሎተሪ ፈቃድ መመሪያን በብሔራዊ ሎተሪ አስተዳደር ስር እንደሚዘረዝር ያሳያል። ይህ መዝገብ ብቻውን የተወሰነ ድርጅት በአሁኑ ጊዜ ፈቃድ እንዳለው አያረጋግጥም።

የጊዜ ማህተም እና የሁኔታ ለውጥ

የፈቃድና የቁጥጥር መረጃ ሊለወጥ ስለሚችል እያንዳንዱ የተጠቀሰ መረጃ የተመረመረበትን ቀን እንጠቁማለን። የኢትዮጵያ ሰብሳቢ ሚዲያ ዘገባ መሠረት፣ ELS ሁሉም የስፖርት ውርርድ ድርጅቶች ፈቃድ ከ15 ዲሴምበር 2025 ጀምሮ እንደተሰረዘ አስታውቋል። ከዚያ በኋላ የተሰጠ መረጃ ይህንን ሁኔታ ሊያሻሽል፣ ሊገድብ ወይም ሊቀይር ስለሚችል የድሮ መረጃን እንደ ዛሬ ሁኔታ አናቀርብም።

በጁላይ 2026 የተዘገበ የ ELS ማስጠንቀቂያ በዚያ ጊዜ በኢትዮጵያ ፈቃድ ያለው የስፖርት ውርርድ አሠሪ እንደሌለ ይገልጻል። ዘገባው ሪፖርት ለማቅረብ 9695 የስልክ መስመርንም ይጠቅሳል። ይህ የተወሰነ ቀንና ምንጭ ያለው መረጃ ነው፤ ለቀጣይ ጊዜ የሚሠራ የሕግ ምክር ወይም የወደፊት ውሳኔ አይደለም።

የፈቃድ ጥያቄን እንዴት እንመረምራለን

የአሠሪውን ስም፣ የድር አድራሻ፣ የሕጋዊ አካል ስም እና የፈቃድ መለያ ቁጥር እንደ ተለያዩ ነገሮች እንመለከታለን። በአሠሪው የራሱ መግለጫ ላይ ያለ የፈቃድ ቁጥር በባለሥልጣን መዝገብ ካልተገኘ ያንን እንደ ተረጋገጠ ፈቃድ አንቆጥረውም። ተመሳሳይ ስም ወይም የሚመሳሰል የድር አድራሻ ብቻ ማንነትን አያረጋግጥም።

የምልክት አጠቃቀም

የግምገማ ምልክት በማስታወቂያ ስሜት አንጠቀምበትም። በትክክለኛው የድር አድራሻና በተዛማጅ ሕጋዊ አካል ላይ የተረጋገጠ፣ ወቅታዊ የመጀመሪያ ምንጭ ካለ ብቻ አረንጓዴ ምልክት ሊጠቀም ይችላል። ይፋዊ አሉታዊ መዝገብ ወይም በቂ ማስረጃ ያለው የተመረመረ አሉታዊ ጉዳይ ካለ ቀይ ምልክት ይቻላል። ማስረጃው ያልተሟላ ወይም የሚጋጭ ከሆነ አምበር ወይም ያልተወሰነ ሁኔታ እንጠቀማለን።

አምበር ማለት አሠሪው የተረጋገጠ ችግኝ አለበት ማለት አይደለም፤ የተወሰነ ውሳኔ ለመስጠት የሚገኘው ማስረጃ እንዳልበቃ ያሳያል። የተጠቃሚ ቅሬታ ወይም የመድረክ አስተያየት ብቻ የተፈጸመ ሕገወጥነት እንደሆነ አንጽፍም።

ቅሬታዎችና ያልተረጋገጡ ሪፖርቶች

አንድ ሰው ያቀረበው ቅሬታ የዚያ ሰው ክስ ነው፤ በተገቢው ባለሥልጣን የተረጋገጠ ውሳኔ እስካልተገኘ ድረስ እውነት ተብሎ አይቀርብም። ክሱን ከምንጩ አንወስድም፣ ሰውን ወይም ድርጅትን ያለ በቂ ማስረጃ አንከስም። አንባቢዎች የራሳቸውን ቅሬታ ለተገቢው ባለሥልጣን ማቅረብ ከፈለጉ የቅሬታ መመሪያ መረጃን ማየት ይችላሉ።

ማስተካከያና የአንባቢ ግብዓት

ምንጭ በተለወጠ ጊዜ፣ አዲስ ይፋዊ መረጃ በወጣ ጊዜ ወይም በጽሑፍ ውስጥ ትክክለኛ ስህተት ሲገኝ መረጃውን እንደገና እንመረምራለን። ማስተካከያ የሚያስፈልገው ነገር ካለ የተሳሳተውን ነጥብ፣ የሚደግፈውን ምንጭ እና የታየበትን ቀን በግልጽ መልኩ ለየመገናኛ መረጃ መላክ ይቻላል። የአንባቢ መልዕክት በራሱ ማስረጃ አይሆንም፤ እንደ ምርመራ መነሻ ብቻ እንመለከተዋለን።

የምንጭ ቀን፣ የምንጩ ዓይነት እና የተደገፈው ጥያቄ እንዲለዩ የየምርመራ ዘዴ መርሆዎችን እንከተላለን። አንድ ምንጭ የማይለውን ነገር ከእሱ አንገምትም።

የአስተያየት እና የማስታወቂያ መለያየት

የተረጋገጠ እውነታ፣ የተመራማሪ ትንተና እና የአሠሪ መግለጫ በተለያዩ ቃላት እንጽፋለን። የግል ግምገማ ሲቀርብ የተፈተነው ነገርና ያልተፈተነው ነገር እንዲለይ እናደርጋለን። ማስታወቂያ ወይም የንግድ ግንኙነት ካለ ከኤዲቶሪያል መረጃ ጋር አንደባልቀውም። ማንኛውም የገንዘብ ውሳኔ ከመስጠት በፊት አንባቢዎች የቅርብ ጊዜ ይፋዊ መረጃን በቀጥታ ማረጋገጥ ይገባቸዋል።

els.gov.et · ebc.et · stockmarket.et · justice.gov.et

ተደጋጋሚ ጥያቄዎች

ማስረጃን የምናነብበት መንገድ

የፈቃድ መረጃን ስናነብ የተቋሙን ሚና፣ የመግለጫውን ቀን፣ የተጠቀሰውን የእንቅስቃሴ ዓይነት እና መረጃው የሚሸፍነውን ጊዜ እንለያለን። ELS ፈቃድ እንደሚሰጥና የግል ሎተሪ እንቅስቃሴን እንደሚቆጣጠር የሚገልጸው የተቋሙ መረጃ የቁጥጥር ሚናውን ይደግፋል። ሆኖም የቁጥጥር ሚና መኖሩ ማንኛውም የተጠቀሰ አሠሪ ፈቃድ እንዳለው አያሳይም። የአንድ አሠሪ ሁኔታ ለመግለጽ ከስሙና ከድር አድራሻው ጋር የሚዛመድ ወቅታዊ መዝገብ ያስፈልጋል።

የፍትሕ ሚኒስቴር መዝገብ የስፖርት ውርርድ ሎተሪ ፈቃድ መመሪያ ቁጥር 856/2014ን በብሔራዊ ሎተሪ አስተዳደር ስር መዘርዘሩ የመመሪያውን መኖርና በመዝገቡ የተሰጠውን አቀማመጥ ብቻ ይደግፋል። ከዚህ በመነሳት የአንድ ድርጅት የአሁን ፈቃድ፣ የፈቃዱ ወሰን ወይም የድር አድራሻው ትክክለኛነት አይገመትም። መመሪያ፣ የተቋም ሚና እና የአንድ አሠሪ ወቅታዊ ሁኔታ ሦስት የተለያዩ ጥያቄዎች ናቸው።

የተለያዩ ቀናትን ማወዳደር

ከ15 ዲሴምበር 2025 ጀምሮ ሁሉም የስፖርት ውርርድ ድርጅቶች ፈቃድ እንደተሰረዘ የተዘገበውን የ ELS ማስታወቂያ ከጁላይ 2026 ማስጠንቀቂያ ጋር ስናነብ እያንዳንዱን መረጃ በራሱ ቀንና ወሰን እናቀርባለን። የመጀመሪያው ዘገባ የፈቃዶችን መሰረዝና የሚሠራበትን ቀን ይጠቅሳል። የጁላይ 2026 ዘገባ ደግሞ በዚያ ጊዜ ፈቃድ ያለው የስፖርት ውርርድ አሠሪ እንደሌለ የ ELS ማስጠንቀቂያ መግለጹን እና 9695 የሪፖርት መስመርን ይመዘግባል።

እነዚህን መዝገቦች የማይገደብ የወደፊት ውሳኔ አድርገን አንጠቀምም። አዲስ ይፋዊ መረጃ ከቀረበ የአዲሱን ምንጭ ቀን፣ የሚያረጋግጠውን ነጥብ እና ከቀድሞው መረጃ ጋር ያለውን ግንኙነት ለይተን እንመረምራለን። የቆየ መግለጫ በራሱ የአሁኑን ሁኔታ አያረጋግጥም፤ አዲስ መግለጫም በግልጽ ያልሸፈነውን ያለፈ ጊዜ አይቀይርም።

መረጃን ስናዘምን የቀድሞውን መዝገብ እና አዲሱን ይፋዊ መግለጫ በተለያዩ ቀናት እናነባለን። የአንድ ተቋም የቁጥጥር ሚና፣ የአንድ መመሪያ በመዝገብ መኖር እና የተወሰነ አሠሪ ወቅታዊ ፈቃድ አንድ ዓይነት ማረጋገጫ አይደሉም። ስለዚህ እያንዳንዱን ጥያቄ በሚመለከተው ምንጭ ብቻ እንመዝናለን።

በታኅሣሥ 2025 የተዘገበው የፈቃድ ስረዛ እና በጁላይ 2026 የተዘገበው ፈቃድ ያለው የስፖርት ውርርድ አሠሪ እንደሌለ የሚገልጽ ማስጠንቀቂያ በየራሳቸው ጊዜ ይቀርባሉ። 9695 የሪፖርት መስመርም ከጁላይ 2026 ዘገባ ጋር ብቻ ይጠቀሳል። ከእነዚህ መረጃዎች ያልተገለጸ የወደፊት ሁኔታ፣ የተወሰነ ድርጅት ማንነት ወይም የድር አድራሻ ትክክለኛነት አንገምትም።

የምንጭ ማረጋገጫ ሲደገም የታተመበት ቀን፣ የተቋሙ ስም፣ የተደገፈው ጥያቄ እና መረጃው የማይደግፈው ነገር በግልጽ ይለያሉ። ይህ አቀራረብ የቆየ መረጃን እንደ ወቅታዊ ሁኔታ ከማቅረብ ይከላከላል፣ ነገር ግን በራሱ ለማንኛውም አሠሪ ፈቃድ፣ ደህንነት ወይም ሕጋዊነት ዋስትና አይሰጥም።